De verwarming gaat aan, en een minuut later begint de radiator in de woonkamer te kloppen. Of je hoort een gorgelend geluid achter in de slaapkamer, net als je wil slapen. Nu de cv-installatie na maanden stilstand in november weer volop draait, melden radiatoren zich regelmatig met dit soort geluiden. De vraag is: wanneer is het onschuldig, en wanneer moet je actie ondernemen?
Wij van Netjes.nl geloven dat je een hoop zelf kunt uitzoeken, als je weet waar je op moet letten. Wat een radiator laat horen, vertelt je namelijk behoorlijk veel over wat er binnenin gebeurt. Je hoeft niet meteen een monteur te bellen. Begin met luisteren naar het type geluid.
Luisteren als eerste stap: hoe je het geluid goed identificeert
Voordat je iets aanraakt, is het slim om even rustig te luisteren. Dat klinkt simpeler dan het is. Omgevingsgeluid speelt je namelijk gemakkelijk parten: een koelkast die aanslaat, de wasmachine in de bijkeuken, of wind langs een slecht gekit raam, het klinkt verrassend veel op een tikkende radiator. Zet een moment de tv uit, wacht totdat de verwarming aanspringt en luister gericht.
Let op drie dingen: op welk moment klinkt het geluid (tijdens opwarmen, constant, of juist bij afkoelen), waar precies het vandaan komt (het radiatorlichaam, de aanvoerleiding, het ventiel of de vloerdoorvoer), en hoe het klinkt (ritmisch tikken, continu gorgelen, een sisgeluid of los rammelen). Die drie vragen samen vertellen je al heel veel over de oorzaak.
Kloppend of tikkend geluid: metaaluitzetting of waterslag
Een tikkend of kloppend geluid is de meest voorkomende klacht als de radiator geluid maakt. De oorzaak is bijna altijd een van twee dingen.
Het eerste is metaaluitzetting. Wanneer heet water door een koude radiator stroomt, zet het metaal snel uit. Dat geeft een reeks droge, korte tikken, vergelijkbaar met het tikken van een afkoelende pan. Dit is in principe onschuldig en treedt vaker op bij oudere radiatoren of bij een plotselinge hoge aanvoertemperatuur. Als het geluid na een paar minuten afneemt zodra de radiator op temperatuur is, hoef je niets te doen.
Het tweede is waterslag, ook wel stootgolven in de leiding genoemd. Dit klinkt harder, soms als een bonk, en treedt op als water met kracht ergens tegenaan komt: bij een plotseling sluitend ventiel of een te hoge pomp druk. Waterslag verdwijnt niet vanzelf en kan op termijn schade geven aan aansluitingen. In dit geval is het verstandig om een installateur de pompdruk te laten controleren.
Het onderscheid maak je simpel: tikken bij opwarmen dat rustig wegebt is uitzetting. Harde bonken, onregelmatig en krachtig, wijzen op waterslag.
Gorgelend of borrelend geluid: lucht in het systeem
Gorgelen is het klassieke teken van lucht in de radiator. Lucht verzamelt zich bovenin het radiatorlichaam en verhindert dat het warme water dat deel bereikt. Je merkt het ook doordat de radiator bovenin koud blijft terwijl de onderkant warm is.
Juist in november, als de cv-installatie na de zomer voor het eerst weer aanslaat is dit heel gewoon. Lucht die in de zomermaanden in het systeem is terechtgekomen, werkt nu omhoog zodra het water begint te circuleren. De oplossing is ontluchten, en dat kun je zelf doen.
Zo doe je dat op een veilige manier:
Stap 1. Zet de verwarming aan totdat de radiator warm is en het geluid hoorbaar is.
Stap 2. Zet daarna de verwarming uit en wacht totdat de radiator afgekoeld is. Nooit ontluchten terwijl het systeem onder druk en op temperatuur staat.
Stap 3. Zoek het ontluchtingsventiel: dat is het kleine vierkante of zeskantje aan de zijkant bovenin de radiator. Houd er een doekje of kommetje onder.
Stap 4. Draai het ventiel een kwartslag los (nooit helemaal eraf). Je hoort lucht ontsnappen. Wacht tot er een dun straaltje water uitkomt, draai het ventiel dan direct weer dicht.
Stap 5. Controleer daarna de manometer van de cv-ketel. Die moet na het ontluchten nog steeds tussen de 1,5 en 2 bar staan. Zo niet, dan moet je water bijvullen via de vulkraan.
Lukt het ontluchten en keert het gorgelen binnen een paar dagen terug, lees dan verderop bij het beslismoment wat dat betekent.
Sissend geluid: drie soorten en één waarbij je stopt
Een sissend geluid klinkt altijd alarmerend, maar de oorzaak verschilt sterk. Er zijn drie varianten.
De eerste is het normale ventielgeluid. Thermostaatventielen maken soms een zacht sis- of ruisgeluid als ze net openen of sluiten. Dit is onschuldig en duurt maar een paar seconden.
De tweede is perslucht bij een (kleine) lekkage. Als je een sissend geluid hoort dat continu aanhoudt en je ziet tegelijk vochtplekken of witte kalkafzetting rondom een aansluiting, dan ontsnapt er mogelijk water onder druk. Dicht de kraan op die radiator, droog de plek en bel een installateur.
De derde is stoom, en dat is de variant waarbij je direct stopt met zelf klussen. Stoom in een verwarmingssysteem op basis van warm water wijst op een ernstig probleem met de druk of temperatuurregeling. Dit is zeldzaam, maar als je een hoog sissend geluid hoort gecombineerd met zichtbare damp of een onaangename chemische geur, verlaat dan de ruimte en schakel de cv-ketel uit via de noodschakelaar.
Klikken en rammelen: de onderschatte boosdoeners
Niet elk geluid komt uit de radiator zelf. Klikken en rammelen worden vaak veroorzaakt door de beugels waaraan de radiator hangt, door speelruimte in de pijpen achter de wand, of door de plek waar een leiding door de vloer of een muur loopt.
Als de leiding niet goed is geïsoleerd bij een vloerdoorvoer, kan die bij uitzetting tegen het harde omhulsel tikken. Dit is irritant maar niet gevaarlijk. Een eenvoudige oplossing is een stukje schuimrubber of isolatiemateriaal rondom de doorvoer stoppen, zodat de leiding ruimte heeft om te bewegen zonder geluid te maken. Controleer ook of de radiator stevig in zijn beugels hangt en niet heen en weer kan bewegen.
Het beslismoment: zelf doen of de monteur bellen
Wij van Netjes.nl geloven dat je veel zelf kunt oplossen, maar eerlijkheid duurt het langst: er zijn situaties waarbij je moet stoppen en een vakman moet bellen. Hier zijn de concrete signalen.
- De manometer van de ketel laat een aanhoudende drukdaling zien, ook nadat je water hebt bijgevuld. Dat wijst op een lek ergens in het systeem.
- Het gorgelen keert terug binnen een week na ontluchten. Dan produceert het systeem zelf lucht, vaak door corrosie of een defecte ontluchtingspot.
- Meerdere radiatoren tegelijk maken geluid. Dat duidt op een probleem in de aanvoerleiding of bij de cv-ketel, niet bij één radiator.
- Je hoort waterslag en de druk schommelt zichtbaar op de manometer.
Wat je nooit moet doen als de radiator geluid maakt
Tot slot een paar handelingen die kleine problemen onnodig groot maken. Draai nooit aan de afsluitkraan van de radiator als het systeem op volle druk staat en je niet weet wat je doet, dat kan waterslag veroorzaken of een verouderde afsluiter laten lekken. Ontlucht nooit een hete radiator zonder de verwarming eerst uit te zetten. En vervang een ventiel niet zomaar als je het systeem niet eerst hebt afgesloten en de druk hebt weggenomen. Deze handelingen lijken logisch in het moment, maar kunnen kleine reparaties in een spoedklus veranderen.
Luister dus eerst. Daarna pas handelen.
Tikken bij opwarmen is in de meeste gevallen onschuldig en verdwijnt vanzelf. Gorgelen wijst op lucht in het systeem, en ontluchten lost dat doorgaans snel op. Sissend geluid vraagt om meer aandacht, en bij rammelen controleer je eerst de beugels en doorvoeren. De meeste van deze problemen zijn prima zelf aan te pakken.
Blijft het geluid terugkomen, heb je drukproblemen of horen meerdere radiatoren tegelijk van zich, dan is het verstandig om een installateur te laten kijken. Een kleine oorzaak aanpakken kost minder dan een grotere storing laten oplopen.
